Một trong những nội dung mới đáng chú ý là Pháp lệnh đã bổ sung khái niệm người có công với cách mạng theo hướng quy định mang tính khái quát, ghi nhận và biểu dương những người có công lao cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận.

Đặc biệt, Pháp lệnh sửa đổi tập trung hoàn thiện các điều kiện, tiêu chuẩn xem xét công nhận người có công với cách mạng, bảm đảm chặt chẽ, phù hợp thực tiễn, ghi nhận đầy đủ, xứng đáng các đối tượng và giải quyết vướng mắc, tồn đọng.

Đáng chú ý, Pháp lệnh đã hoàn thiện quy định về công nhận liệt sĩ đối với trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát.

Theo quy định hiện hành, thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được công nhận là liệt sĩ khi có bệnh án điều trị vết thương tái phát tại bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong xác định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong. Quy định này bảo đảm tính chặt chẽ về mặt pháp lý nhưng trong nhiều trường hợp lại chưa phù hợp với thực tiễn đời sống và phong tục, tập quán của Nhân dân.

Thực tế cho thấy, nhiều thương binh nặng, nhất là thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên trong quá trình điều trị tại bệnh viện, khi sức khỏe chuyển biến nguy kịch, khả năng tử vong cao thường được gia đình xin đưa về nhà (nguyện vọng từ trần tại nhà) hoặc điều trị tại các cơ sở nuôi dưỡng người có công. Các trường hợp này đều không đảm bảo đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định hiện hành, dẫn đến khó khăn trong việc xem xét công nhận liệt sĩ.

Để khắc phục những khó khăn trong thực tiễn, Pháp lệnh sửa đổi lần này đã điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có ti lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh đối với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng tội phạm. Việc thay đổi này đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và tính chất đặc thù của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong giai đoạn hiện nay.

Một điểm mới khác là bổ sung quy định giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.

Quy định này giúp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tồn đọng trong thời gian qua về việc công nhận những người thực sự có công với cách mạng nhưng thiếu hồ sơ, giấy tờ do mất, thất lạc trong quá trình hoạt động cách mạng, tham gia bảo vệ Tổ quốc hoặc các trường hợp đặc biệt khác như hoạt động mật.

2. Bổ sung đối tượng người có công và mở rộng chế độ ưu đãi

Pháp lệnh sửa đổi cũng bổ sung một số đối tượng được công nhận là người có công với cách mạng.

Cụ thể, Pháp lệnh bổ sung công nhận người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo; làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công là người có công với cách mạng. Việc bổ sung này nhằm ghi nhận những cống hiến, đóng góp và kịp thời động viên những người đã có nhiều công lao trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế.

Bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945 (cán bộ Lão thành Cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 (cán bộ Tiền khởi nghĩa).

Theo Pháp lệnh hiện hành, chế độ trợ cấp người phục vụ được áp dụng đối với một số nhóm đối tượng người có công có tình trạng sức khỏe đặc biệt nặng hoặc suy giảm khả năng tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày (như Bà mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên sống ở gia đình).

Việc bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với các đối tượng này phù hợp với chủ trương tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng cao mức độ chăm sóc đối với người có công có tuổi cao, sức yếu. Thực hiện chính sách này, cán bộ Lão thành cách mạng, cán bộ Tiền khởi nghĩa sẽ được bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ.

3. Bổ sung đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng hằng năm

Một nội dung đáng chú ý khác là điều chỉnh chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe. Theo quy định của Pháp luật hiện hành, có 8 nhóm hưởng chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm và 7 nhóm hưởng chế độ điều dưỡng 02 năm/01 lần.

Tại lần sửa đổi này, Pháp lệnh đã chuyển một phần đối tượng hiện đang được điều dưỡng 02 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm, cụ thể: “Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%”.

Việc bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng trong kỷ nguyên mới, phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, đó là: Không ngừng chăm sóc người có công cả về vật chất lẫn tinh thần; mở rộng đối tượng, nâng cao chế độ, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.

4. Bảo đảm mức sống của người có công từ trung bình khá trở lên

Pháp lệnh sửa đổi cũng bổ sung nguyên tắc bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú. Đồng thời, chế độ hỗ trợ cải thiện nhà ở đối với người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ được xác định là chính sách thường xuyên, ổn định, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn.